Een abdijbier dat een jaar op een whiskyvat uit Schotland heeft gelegen? Of eentje dat zijn karakter ontleent aan vaten waarin eerder sauternes of bourgogne rijpte? Bij Val-Dieu kijken ze al langer verder dan de klassieke bierwereld. Met drie nieuwe bieren in de Excellence-reeks laat de brouwerij uit Aubel opnieuw zien dat een abdijbier niet noodzakelijk binnen de vertrouwde abdijmuren moet blijven.
De tijd dat een brouwerij haar assortiment beperkte tot een blond, een dubbel en een tripel ligt ondertussen ver achter ons. Vandaag experimenteren brouwers met houtlagering, bijzondere gistculturen en ingrediënten die vroeger vooral in de wijn- of spirit-wereld thuishoorden. Ook de Brasserie de l’Abbaye du Val-Dieu heeft die mogelijkheden ontdekt. Met de Excellence-reeks geeft ze bestaande bieren een tweede leven op houten vaten waarin eerder wijn of sterke drank heeft gerijpt.
Voor de editie 2026 presenteert Val-Dieu drie nieuwe creaties: Excellence Whisky, Excellence Grand Vin Sauternes en Excellence Grand Vin Bourgogne. Alle drie hebben ze een jaar op hout gerijpt in de kelders van de abdij. De basis wordt gevormd door Val-Dieu Triple of Val-Dieu Grand-Cru, maar de gebruikte vaten geven elk bier een heel eigen karakter.
Van Islay naar Aubel
De meest uitgesproken nieuwkomer is wellicht Excellence Whisky (11%). Hiervoor liet de brouwerij haar Val-Dieu Triple rijpen op eikenhouten vaten die eerder whisky van het Schotse eiland Islay bevatten.
Wie een beetje vertrouwd is met Schotse whisky, weet dat Islay niet meteen bekendstaat om zijn bescheidenheid. Vooral de geturfde whisky’s van het eiland hebben een uitgesproken rokerig karakter, vaak aangevuld met zilte en maritieme toetsen. Niet bepaald de eerste aroma’s waaraan je denkt bij een Belgische tripel.
Precies die tegenstelling maakt de combinatie interessant. Volgens de brouwerij krijgt de tripel door de vatrijping rokerige en houtachtige aroma’s, met een subtiele maritieme toets. Het rijke karakter van de basisbierstijl ontmoet hier een aromatische wereld die doorgaans met Schotse whisky wordt geassocieerd.
Of de rook de tripel netjes begeleidt of zelf de hoofdrol opeist, zal uiteindelijk het glas moeten uitwijzen.
Een uitstapje naar de Bordeaux
Voor Excellence Grand Vin Sauternes (11%) zocht Val-Dieu het wat zuidelijker. De basis is deze keer Val-Dieu Grand-Cru, die een jaar rijpte op vaten van Château Haut-Bergeron, een wijndomein uit de appellatie Sauternes in de Bordeauxstreek.
Sauternes behoort tot de bekendste zoete witte wijnen ter wereld. Het bijzondere karakter ontstaat onder meer door druiven die zijn aangetast door edele rotting, waardoor de suikers en aroma’s geconcentreerd worden. Het resultaat zijn wijnen met een rijk smaakprofiel waarin honing, rijp fruit en gekonfijte toetsen vaak een belangrijke rol spelen.
Die aromatische erfenis komt volgens Val-Dieu ook terug in het bier. De brouwerij beschrijft toetsen van honing, gekonfijte abrikoos, geel fruit, vanille en zachte kruiden.
Het is een combinatie die op papier alvast logisch klinkt. De rijke, donkere Grand-Cru beschikt over voldoende body en smaakintensiteit om de invloed van een uitgesproken wijnvat te dragen. Tegelijk kan de wijnachtergrond voor extra fruitigheid en complexiteit zorgen. Een bier voor wie bij het dessert graag eens iets anders schenkt dan de klassieke zoete wijn.
Bourgondische ambities
De derde nieuwkomer is Excellence Grand Vin Bourgogne (11,5%). Ook hier vormt Val-Dieu Grand-Cru de basis, maar deze keer gebeurde de rijping op vaten waarin eerder een grote bourgognewijn lag.
Bourgogne heeft in de wijnwereld een bijna mythische reputatie. Dat heeft niet alleen met de kwaliteit van de wijnen te maken, maar ook met de bijzondere aandacht voor herkomst, terroir en de invloed van houtlagering. Bij Val-Dieu vertaalt die vatrijping zich volgens de brouwerij in aroma’s van rijp fruit, vanille en licht geroosterd brood, aangevuld met een subtiele wijnachtige toets.
Van de drie nieuwe bieren is dit met 11,5% alcohol meteen het sterkste. De bedoeling is duidelijk: de diepgang van een stevig Belgisch abdijbier combineren met de verfijnde aroma’s die het wijnvat heeft achtergelaten.
Al blijft het bij dergelijke bieren altijd de kunst om de juiste balans te vinden. Een vat moet iets toevoegen aan het bier, niet het volledige oorspronkelijke karakter wegdrukken.
Geduld in de kelder
Wat de drie creaties gemeen hebben, is de rijpingstijd. Elk bier verblijft een jaar op houten vaten in de kelders van de abdij.
Dat is meer dan een kwestie van een bier enkele maanden in een mooi vat laten rusten. Tijdens de rijping vindt een wisselwerking plaats tussen bier, hout en de stoffen die door de vorige inhoud in het vat zijn achtergebleven. Afhankelijk van het type vat kunnen zo onder meer vanilleachtige, fruitige, kruidige, geroosterde of rokerige aroma’s aan het bier worden toegevoegd.
Het resultaat hangt niet alleen af van de oorspronkelijke wijn of sterke drank, maar ook van de basisbierstijl, de conditie van het vat en de duur van de rijping. Twee bieren die op het eerste gezicht een vergelijkbare behandeling krijgen, kunnen daardoor toch een heel verschillend karakter ontwikkelen.
Met haar Excellence-reeks speelt Val-Dieu in op de groeiende belangstelling voor dergelijke bieren. Niet noodzakelijk bedoeld om gedachteloos enkele glazen na elkaar te drinken, maar eerder om rustig te ontdekken, te vergelijken en eventueel te combineren met gerechten.
De drie nieuwe Excellence-bieren verschijnen in beperkte oplage en worden aangeboden in individueel genummerde flessen. Volgens de brouwerij zijn ze inmiddels verkrijgbaar in de meeste supermarkten en drankenhandels, evenals in de abdijwinkel in Aubel, zolang de voorraad strekt.
Met deze nieuwe reeks bewijst Val-Dieu dat de wereld van het Belgische abdijbier nog voldoende ruimte biedt voor experiment. De brouwerij hoeft daarvoor niet eens haar vertrouwde tripel of Grand-Cru opnieuw uit te vinden. Een geschikt vat, een jaar geduld en een flinke dosis nieuwsgierigheid volstaan om die bekende bieren een heel andere richting uit te sturen. Al zullen we voor het definitieve oordeel toch eerst de drie flessen moeten openen.
Dorstig naar meer biernieuws? Klik hier!
