Wie in Brazilië bier zoekt, denkt al snel aan tropische IPA’s, ijskoude pils en een jonge, uitbundige brouwwereld. Maar in Juiz de Fora, in de Braziliaanse deelstaat Minas Gerais, staat de tijd een beetje stil. Onder de Igreja Nossa Senhora da Glória wordt bier gebrouwen op een plek waar je het niet meteen verwacht: in een klooster. En dat verhaal begon niet gisteren, maar in 1894.
De Hofbauer-brouwerij noemt zichzelf de enige nog actieve volledig ambachtelijke kloosterbrouwerij van Brazilië. Een claim die alleen al voldoende is om de nieuwsgierigheid van elke bierliefhebber te prikkelen. Nog mooier wordt het wanneer je afdaalt naar de brouwerij. Hier geen blinkende, computergestuurde installatie waarin een brouwer vooral naar schermen zit te kijken. Hofbauer brouwt nog altijd met historische apparatuur die vanuit Nederland naar Brazilië werd verscheept. Volgens verschillende bronnen dateren de machines die vandaag nog worden gebruikt uit 1908.
Hollandse paters, Braziliaans bier
Het verhaal begint aan het einde van de 19de eeuw. De Nederlandse redemptoristische missionarissen Mathias Tulkens en Francisco Lohmeyer arriveerden in 1893 in Brazilië. Zoals wel vaker met Europese geestelijken kwam met het geloof ook een flinke portie biercultuur mee. Een jaar later begon in Juiz de Fora de productie van bier. Aanvankelijk gebeurde dat met eenvoudige middelen; later werd professionele apparatuur uit Nederland geïmporteerd.
Dat klinkt voor Belgische oren misschien vertrouwd. Abdijen, paters en bier: wij kijken er nauwelijks nog van op. Maar Hofbauer is geen Braziliaanse kopie van een Belgische trappistenbrouwerij. De brouwerij behoort tot de redemptoristische traditie en heeft haar eigen geschiedenis. De naam verwijst naar Clemens Maria Hofbauer, een Oostenrijkse redemptorist die binnen de congregatie een belangrijke figuur werd.
Het bier was oorspronkelijk in de eerste plaats bestemd voor de religieuze gemeenschap. Dat was in Europa eeuwenlang de normaalste zaak van de wereld en de Nederlandse missionarissen namen die gewoonte mee naar hun nieuwe thuisland. En die thuis lag in Minas Gerais.
Bier in de kelder
De brouwerij bevindt zich in het souterrain van de Igreja Nossa Senhora da Glória. Alleen dat maakt Hofbauer al een bijzondere bestemming. Je loopt hier niet zomaar een brouwerij binnen, maar een stukje levende biergeschiedenis.
Nog opmerkelijker is dat de oude installatie niet louter als museumdecor wordt bewaard. Er wordt daadwerkelijk mee gebrouwen. Dat vraagt vanzelfsprekend meer handenarbeid dan in een moderne brouwerij. Hofbauer benadrukt zelf dat de productie grotendeels manueel gebeurt en dat men de historische recepten en werkwijze zoveel mogelijk wil bewaren.
De productie bleef bovendien bijzonder klein. Recente berichtgeving spreekt over batches van ongeveer 350 liter en slechts enkele brouwdagen per jaar. Geen hectoliters die in tankwagens verdwijnen dus. Hier wordt bier nog op een bijna huiselijke schaal gemaakt.
Dat heeft natuurlijk iets romantisch. Bierliefhebbers zijn nu eenmaal gevoelig voor oude koperen ketels, kloosterkelders en verhalen over recepten die van generatie op generatie worden doorgegeven. Geef ons een roestvrijstalen tank en we vragen naar de capaciteit. Geef ons een ketel van meer dan honderd jaar oud en we worden plots sentimenteel.
Een traditie die bijna verdween
Dat Hofbauer vandaag nog bestaat, was nochtans niet vanzelfsprekend. De productie verdween in de jaren 1990. Jarenlang bleef de oude brouwerij ongebruikt achter in de kelder.
In 2009 begon pater Flávio Campos aan het herstel van de installatie. Met hulp van lokale brouwers werd onderzocht hoe de oude apparatuur opnieuw operationeel kon worden gemaakt. Enkele jaren later vloeide opnieuw bier uit de historische brouwerij.
Dat maakt Hofbauer interessanter dan zomaar een curiositeit. Het is industrieel erfgoed dat opnieuw wordt gebruikt waarvoor het ooit gebouwd werd. De installatie vertelt niet alleen hoe men vroeger brouwde; ze brouwt nog altijd.
Ondertussen is het gamma breder geworden. Op de eigen website presenteert Hofbauer onder meer een Pilsen en Belgian Dubbel, terwijl recente bronnen ook andere stijlen vermelden. De brouwerij zoekt dus voorzichtig de combinatie tussen haar historische identiteit en een hedendaags bierpubliek.
Meer dan bier
Er zit nog een andere mooie parallel met de Europese kloostertraditie in het verhaal. De inkomsten uit de bierverkoop hebben niet alleen een commercieel doel. Volgens Braziliaanse bronnen vloeien opbrengsten terug naar sociale projecten die aan de religieuze gemeenschap verbonden zijn. En precies daar krijgt Hofbauer zijn echte betekenis.
Dit is geen brouwerij die een kloosterverhaal heeft bedacht omdat monniken mooi staan op een etiket. Het bier komt voort uit de geschiedenis van de plek zelf. Nederlandse missionarissen namen hun brouwcultuur mee naar Brazilië, installeerden er hun apparatuur en maakten bier voor hun gemeenschap. Meer dan 130 jaar later staat die brouwerij er nog.
Wie vandaag door Minas Gerais reist, ontdekt een van de boeiendste bierregio’s van Brazilië. De staat heeft een levendige bierscene en verspreid over de deelstaat zijn tal van interessante brouwerijen ontstaan. Maar Hofbauer speelt in een andere categorie. Niet noodzakelijk door groter, moderner of spectaculairder te zijn. Integendeel.
Meer informatie: Cervejaria Hofbauer
Dorstig naar meer biernieuws? Klik hier!
